Anne-baba olmaya karar vermek büyük bir sorumluluğu da beraberinde getirir. Dünyaya gelen her birey ilerde toplumun bir üyesi olarak hayata atılacaktır. Bu yüzden de anne baba olmak; sadece çocuğun bakımını yapmakla değil aynı zamanda toplum içinde yararlı ve istenilen bireyler yetiştirmeyi de gerektirmektedir.

     Çocuk yetiştirirken karşılaşılan sorunların temel nedeni ebeveynlerin gelişim özellikleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmamalarından kaynaklanmaktadır. Çocuğunuzun gelişim özelliklerini bilmek onun ihtiyaçlarını anlamanız, karşılaşacağınız sorunla baş edebilmeniz ve aynı zamanda ortaya çıkabilecek sorunların erken tespit edilerek önlem alınması açısından önem taşır. Bu da çocukla aranızdaki uyumunuzun, iletişiminizin daha kolay ve başarılı olmasını sağlar. Ayrıca gelişimin nasıl gerçekleştiğini bilmek, çocuğunuzla iletişiminiz konusunda olduğu kadar zihinsel gelişimi açısından da önemlidir. Çünkü zihinsel gelişimin büyük bir bölümü 0-3 yaş arasında tamamlanır. Zihinsel kapasitenin geliştirilebilmesi anne- babaların, özellikle 0-6 yaş döneminde çocuklarının gelişimine destek olmaları ile mümkündür.

    Ayrıca gelişim özelliklerini öğrenerek hem çocuğun davranışlarının anormal olup olmadığını anlarlar, hem de kendileri psikolojik olarak rahatlamış olurlar. Bu da beraberinde sabır ve hoşgörüyü getirir.
   Unutmayın ki ağaç yaşken eğilir. Araştırmalar, çocukluk yıllarında kazanılan davranışların yetişkinlikte, bireyin kişilik yapısını, tavır, alışkanlık, inanç ve değer yargılarını büyük ölçüde biçimlendirdiğini ortaya koymaktadır. Çocuk sevmeyi, sevilmeyi, özgüveni, yeteneklerini keşfetmeyi, sağlıklı iletişim kurmayı bu dönemlerde öğrenir.

    Bu yüzden eğitiminde deneme yanılma yöntemlerinin kullanılması çocuk üzerinde çok ciddi sorunlara neden olabilmektedir. Maalesef Türk toplumunun aile yapısına baktığımızda çoğunlukla ailelerin kendi büyüklerinden görüp öğrendikleri şekilde çocuklarını yetiştirdiklerini görebiliriz.

    Çocuk gelişimine dair bilinmesi gereken en önemli nokta her çocuğun farklı gelişim özellikleri gösterdiğidir. Bu yüzden çocuğu yaşıtları ile bile olsa kıyaslamak yanlıştır. Kişisel ayrılıklarla birlikte ortak yanların bilinmesi çocuk eğitiminde izlenecek yolu belirler.

0-3 Ay Gelişim Dönemi Özellikleri

MOTOR GELİŞİM

·  Bu dönemde motor gelişimde en belirgin özellik reflekslerdir. Refleksler sayesinde merkezi sinir sisteminde bir sorun olup olmadığı tespit edilebilir.

·  Yüzükoyun yatırıldığında başını kontrol etme çabası içindedir. Yüzükoyun bırakıldığında başını sağa ya da sola çevirebilir,4.haftada başını tutabilir ve kaldırabilir.

·  Baş desteklenmezse gevşek kalır ve düşer,

·  Yüzükoyun konumda önkollarından destek alarak başını ve üst göğsünü iyice yukarı kaldırabilir.

ALGISAL GELİŞİM 

·   Görme duyusu gelişmiştir. Göz, yakınında olan ve ilgisini çeken nesneler üzerinde sabitleşebilir. Anne çocuk arasındaki bağın kuvvetlenmesinde bu aylarda kurulacak göz teması önemlidir.

·  Hareketleri algılamaya başlar. Beşiğinin etrafına asılacak hareketli oyuncaklar bebeğin gelişimi için önemlidir.

·  Yeni doğan bebek anne sesini diğer seslerden ayırt edebilir,

·  Ayın sonunda bebek kendisine acı ya da haz veren uyarıcıların çevreden geldiğini algılamaya başlar.

·  Yeni doğan bebek sese tepki verir ve başını sesin geldiği yöne çevirebilir,

·  Bebek görebilir, işitebilir, koklayabilir, tat alabilir, acıya duyarlıdır. Dokunma ve yerinin değiştirilmesi durumlarına karşı hassastır.

·  1-2 haftalık bebek annesinin ten kokusunu diğer kokulardan ayırabilir,

·  3.haftadan itibaren meme emerken annesinin yüzünü incelemeye başlar,

·  2.ayında annesinin yüzünü diğer yüzlerden ayırabilir,

·  Çevresine bakabilmek için başını amaçlı olarak çevirir,

·  Yüzü önünde kendi elleri ve parmaklarıyla oynar. Böylece bedenini tanımaya başlar. Bu yüzden ellerine takılan eldivenlerin bu duruma engel olmaması için belli aralıklarla takılması önem taşır.

·  Kendisiyle konuşulduğunda bazen de yalnızken zevkle kendi kendine sesler çıkarır,

·  Çevredeki algılanan uyaranlar ne kadar çeşitli olursa algılama ve düşünme o kadar erken başlar. Bu sayede zihinsel gelişim de o kadar erken başlar.

DİL GELİŞİMİ

·   Yeni doğan bebek ağlarken, kısa ve derin soluklar alırken konuşmanın temelini oluşturur.

·  Ağlama sırasında seslerin çıkarılması için gerekli çene ve dil hareketlerini tekrarlayarak ses ve solunum düzenleme becerisi kazanır,

·  2.ayın sonundan itibaren daha az ağlamaya başlar,

·  Rahat ve hoşnut durumlarında kumru gibi sesler çıkarır, 

SOSYAL GELİŞİM

·  Yeni doğan bebeğin yüz ifadesi belirsiz ve anlamsızdır,

·  5-6 haftalıkken sosyal gülümseme ve tepki biçimindeki sesli ifadeleri gelişir,

·  3. aya doğru tanıdık durumlara tepki vermeye başlar. Yemek, banyo, vb. gibi faaliyetlere ilişkin hazırlıkları fark eder ve tepki verir

·  3. ayın başından itibaren sosyal davranış egemen olur. Bebek başkalarıyla beraberken mutlu, yalnız kaldığında ise mutsuz ve huzursuz olmaya başlar. 

3-6 Ay Gelişim Dönemi Özellikleri

  MOTOR GELİŞİM

·  Göz ve el koordinasyonunun başlangıcı 4. aya rastlar.

·  Sırtüstü konumdayken başını kaldırabilir,

·  Destekle oturur

·  Bacaklarını birbiri ardına hareket ettirerek güçlü tekmeler atabilir,

·  Yüzükoyun durumda sırtüstü konuma; sırtüstü konumdan yüzükoyun duruma geçebilir,

·  Sert bir zeminde ayakta tutulduğunda ağırlığını ayaklarına verip etkin bir biçimde aşağı-yukarı zıplar,

ALGISAL GELİŞİM

·  Gözler birlikte hareket eder,

·  Oyuncağını bir elinden diğerine geçirebilir,

·  Avuçlarıyla kavrarken bütün elini kullanır,

·  Anlamlı bir ilgi ve dikkatle yetişkinin odada yaptıklarını izler

·  Hangi sesin kime ait olduğunu bulabilir,

DİL GELİŞİMİ

·  Şarkımsı ya da tek ve iki heceli ifadelerle hoş ve uyumlu sesler çıkarır,

·  Kendi kendine neşe çığlıkları atar,

·  ‘Ba da’, ‘ba ga’ gibi iki sesli sözcükleri ayırt eder,

SOSYAL GELİŞİM

·  Bu dönemde eline aldığı her şeyi ağzına götürür,

·  Kendisine çıngırak verildiğinde hemen elini uzatır ve ses çıkarması için anlamlı bir biçimde sallamaya başlar,

·  Yabancılara yakın davranır ama zaman zaman özellikle annesi yanında olmadığında hafif bir utangaçlık ve endişe gösterebilir,

·  Gülümseme ve azarlamalara değişik tepkiler gösterir. Farklı uyarımları kolayca ayırt edebilirler.

6-9 Ay Gelişim Dönemi Özellikleri

MOTOR GELİŞİM

·  Dengesini yitirmeden yerde duran oyuncağını almak için öne doğru eğilebilir,

·  Yerde yuvarlanarak bedenini bir yandan diğer yana döndürebilir

·  Emeklemeye çalışır,

·  Desteği tutarak ayağa kalkabilir ancak tekrar yere oturamaz, geriye doğru düşüp yere çarpar,

ALGISAL GELİŞİM

·  İnsanlara, nesnelere ve çevresinde olup bitenlere görsel açıdan büyük ilgi duyar, Saklanmış olan nesneleri aramaya başlar,

·  Nesnenin sürekliliğini anlar,

·  İşaret parmağını kullanarak daha uzaktaki nesneleri gösterebilir,

·  Oyuncağını durduğu yerden alır ama kendi istemiyle yere koyamaz,

·  6.ay içinde tanıdık ve yabancı yüzleri ayırt etme başlar. Seçicilik görülür.

·  İlk kez tümüyle zekâlı davranışlar gösterir,

·  Amaçlı eyleme geçer; engeli kaldırmak ya da yolunu değiştirmek gibi

DİL GELİŞİMİ

·  İlgi çekmek için bağırır,

·  ‘Hayır’ ve ‘güle güle’ sözlerini anlar,

·  Oyunumsu sesler çıkararak yetişkinleri taklit edebilir,

·  Tek heceli sözcükleri sıkça kullanır, ‘Baba’, ‘dede’ gibi heceleri birleştirebilir,

·  Müzik oyunları oynayabilir; basit hayvan seslerini taklit eder. Örn. ‘möö’, ‘miyav’, ‘havv’ gibi,

SOSYAL GELİŞİM 

·  Yabancılarla tanıdık kişiler arasında belirgin bir biçimde ayrım yapar,

·  Kızdığında ya da herhangi bir şeye karşı koyduğunda bu durumdan hoşnutsuzluğunu belirten sesler çıkartır,

·  Çıngırağını sallayarak veya masaya vurarak zil çalma eylemini taklit eder,

·  Diğer bebekleri fark etme, onlara gülme, ağladıklarında onlara ilgi gösterme başlar.

·  6. aydan sonra arkadaşlarına karşı saldırganlık göstermeye başlarlar.

9-12 Ay Gelişim Dönemi Özellikleri

 MOTOR GELİŞİM

·  Yerde uzun süreli oturabilir,

·  Yatar konumdan oturur pozisyona geçebilir,

·  Emekler ya da kalçası üzerinde kendini sürükleyerek ilerler,

·  Koltuk gibi bir desteğe tutunarak ayağa kalkıp tekrar oturabilir,

·  Emekleyerek merdivenlerden yukarı çıkabilir,

·  Tek başına desteksiz yürüyebilir, sonra yürümeye başlamasıyla birlikte çevreyi tek başına

keşfedebilir.

BİLİŞSEL GELİŞİM

·  Oyuncaklarını bilerek düşürür ve yere düşüşlerini izler,

·  Çevresinde ilgisini çeken şeyleri işaret parmağıyla gösterir ve ister,

·  Her iki elini serbestçe kullanabilir,

·  Üç parmak kavrayışıyla her iki elinde küpler tutabilir,

·  Kendi ismini bilir ve seslenildiğinde doğru yöne döner,

·  Günlük konuşmalarda kullanılan çeşitli sözcükleri anladığını belli eder,

·  Kendisinden istenilen bazı nesneleri yetişkine verebilir. Örn. top, ayakkabı, kaşık vb.

·  Nesneleri son kayboldukları yerde değil, ilk denemede bulduğu yerde arar.

·  Önceden anlama, kestirme görülür. Annenin kalkmasının onun gideceğine işaret olduğunu sezinler ve ağlayabilir.

·  Yeni araçlar keşfeder,

·  Kendi kendine yemek yeme denemelerine girişir,

·  Tekrarlanan hareketlerde değişiklikler yapmaya başlar,

·  Deneme yanılma yollarını basit olarak kullanabilir,

·  Amaç-sonuç bağlantısını kura bilmektedir. Bu ilk zekâ belirtisidir.

 DİL GELİŞİMİ 

·  Seslerin sayı ve çeşitlerinde gelişme görülür,

·  Gerçek sözcüklerin yerine semboller geliştirerek onları kullanır. Örn. su için du, araba için

düt, tren için çuf çuf gibi,

·  1 yaşından önce çocuklar dili anlamlı bir şekilde kullanamazlar. Ancak bebekler ağlarken bile konuşma için gerekli bazı alıştırmaları yapmış olurlar. İsteklerini, ihtiyaçlarını ağlama ile dile getirdikleri unutulmamalıdır. 1 yaş civarında ilk anlamlı sözcükleri söyler.

SOSYAL GELİŞİM

·  Giyinirken kolunu ve bacağını uzatarak giydirene yardımcı olur,

·  Kendisine gösterildiğinde küplerini kutunun içine koyup çıkarabilir,

·  Tanıdığı yetişkinin kendisini görebileceği ve duyabileceği bir yerde bulunmaktan hoşlanır,

·  Tanıdıklarına sevgi göstererek yaklaşır,

·  ‘Güle güle’ anlamında el sallayabilir

·  Yabancılardan çekinme ve korkma görülür.

12-18 Ay Gelişim Dönemi Özellikleri

MOTOR GELİŞİM

·  Güvenli bir biçimde yürür,

·  Dikkatle koşar ancak önüne bir engel çıktığında engeli aşamaz,

·  Yetişkin sandalyesine çıkıp oturabilir,

·  Destekle merdivenlerden inebilir,

·  Dışkılama kontrolü gelişmektedir.

·  Kâğıdı katlamaya çalışır, el seçimini ortaya koyar; ancak zamanla bu seçimi kendiliğinden

değiştirebilir. Tek elini daha sık kullanmaya başlar,

·  Tahta küpleri kutudaki yerlerine yerleştirebilir.

·  Bebeğinin gözünü, kulağını, ağzını v.b organlarını gösterebilir.

·  Yapması istenen basit istekleri yerine getirebilir. Oyuncaklarını bir sepete koyabilir.

ALGISAL GELİŞİM

·  Kendisine gösterildiğinde üç küpü üst üste koyup kule yapabilir,

·  Birkaç sayfayı birden çevirir,

·  Kolay anlaşılır resimli kitapları inceler,

·  Oyun oynarken yüksek sesle ve anlaşılmaz bir biçimde kendi kendine konuşur,

·  Erişmeye çalıştığı nesneleri parmağıyla gösterip yüksek tonda ısrarlı seslerle ister,

·  Çocuk şarkılarına eşlik etmeye çalışır,

·  Basit emirlere uyar söz dinler,

·  İki yaş çocuğu en iyi şekilde koklama, tatma, dokunma, duyma ve görme duyuları yoluyla öğrenebilir

DİL GELİŞİMİ

·  Basit sorular sormaya başlar. Örn. ‘nereye gitti’,

·  Basit zamirleri kullanmaya başlar,

·  Konuşurken sırasını beklemeyi öğrenmiştir,

·  Sözcüklerin tam söylenişinde bazı hatalar yapar, ‘tren’ yerine ‘tyen’ gibi

·  Anladığı sözcük sayısı kullandığı sözcük sayısından daha fazladır,

·  Yaklaşık 30 sözcüğü düzenli olarak kullanabilir,

·  Bir kelimelik cümleler çoğunlukta olmakla birlikte, iki kelimelik zaman zaman da üç kelimelik cümleler kurabilir.

SOSYAL GELİŞİM

·  Kaşığını tutar ve yemeğini dökmeden ağzına götürür,

·  Bardağı iki eliyle kavrar üstüne veya çevresine dökmeden içebilir,

·  Ayakkabılarını, çoraplarını ve şapkasını çıkarabilir ancak giyemez,

·  Tuvalet ihtiyacını huzursuzluğuyla ya da sesli anlatımlarla önceden haber vermeye başlar,

·  Oyun sırasında veya kızdığında oyuncaklarını yere atar,

·  Mutluluk ve haz duygularını, yoğun biçimde, belli eder. Utanma, korku, öfke kıskanma duyguları belirir.

·  İki yaşındaki çocuk ancak iki-üç kelimelik cümleler kurabilir. Bu dönemde merak duygularının da bir sonucu olarak, sık sık "ne, niçin, nerede" gibi sorular sorarlar. Ancak onlar konuştuklarından daha fazla kelimeyi anlayabilirler.

·  Çok cesaretlidirler ve onların bu araştırıcı doğaları yetişkinleri korkutabilir. Bu nedenle, kısıtlanmaksızın denetlenmeleri gerekebilir.

·  Diğer çocuklara ilgi artar. Onlarla birlikte olmak ister; ancak, yan yana sürdürülen paralel oyunlar görülür.

·  Çok meraklıdırlar ve her şeyi araştırıp keşfetmek isterler.

·  Öz-yönelim çok güçlüdür; sevdiği kişi ve nesneleri paylaşmak istemez.

·  Düşüncelerini, taklit yoluyla, davranış ve tavır alışkanlıklarıyla ortaya koyar.

BİLİŞSEL GELİŞİMİ

·  İlk düşünme belirtileri görülmeye başlar,

·  Kendisini kontrol ederek hareket eder,

·  Nesne devamlılığını tamamıyla kazanmıştır,

·  Nesnenin sembolünü zihninde saklayabilmektedir,

·  Dikkat süreleri 2-5 dakika gibi çok kısadır. Ancak bir şey onlara çok ilginç gelirse daha uzun bir süre etkinliğe katılabilirler.

·  Yeni etkinlikler dener; beceremediğinde, önce ustalaştığı benzer bir davranışı tekrarlayarak çözüm arar.

·  Bazı nesneleri veya canlıları resimlerinden tanır ve gösterir.

·  Doğrudan algı alanında olmayan, ancak daha önce gördüğü bir olayı, taklit yoluyla, ortaya koyabilir.

    İlk yılda bebeğin uyku, beslenme, temizlik, şefkat, ihtiyacının düzenli ve yeterli karşılanması önemlidir.

2 YAŞ GELİŞİM SÜREÇLERİ

    Bu yaş dönemi, gelişimin en büyük kriz dönemlerinden biri olarak kabul edilir. Bu zorlu dönemde çocuk dengesiz, olumsuz, kararsız ve isyankârdır. Büyüklerinin sözlerini dinlemez, hatta tersini yapar, eylemleri kısıtlandığında öfkelenir, çevresinden yardım istemez, kendi başına başarmayı amaçlar. İlk yılda ihtiyaçlarının giderilmesi için anneye bağımlı iken hareketliliğinin artması ile bu bağımlılık azalır. Bu dönemde çocuğun güvenliği sağlanmak koşuluyla hareketlerinin kısıtlanmaması kendine güven ve zihinsel gelişimi aşısından oldukça önemlidir.

    Bu dönem her çocukta görülebilen doğal bir geçiş evresidir. Ancak bu evrede oluşan saplantılar ve aşırı gerginlikler, ileriki yıllarda inatçılık ve direnç belirtileri şekline de dönüşebilir.

    Hareketli oyuncakları tercih ederler. Bu dönemde anne-babanın çocukla oynaması sadece çocuğun oyun ihtiyacını karşılamak anlamına gelmez. Aynı zamanda anne-babanın çocukla kurması gereken iletişimi geliştirmek, çocuğu tanımak, duygusal gelişimini takip etmek açısından da önemlidir.

MOTOR GELİŞİM

·  Parmaklığa veya duvara tutunarak merdivenlerden çıkabilir ve aşağı inebilir,

·  Üç tekerlekli bisiklete oturur ama pedalları kullanamaz,

·  Küçük şekerlerin paketlerini büyük bir beceriyle açabilir,

·  Kendiliğinden hem dairesel hem de ileri geri karamalar yapar,

·  Üstüne dökmeden kaşıkla yemek yiyebilir,

·  Sayfaları tek tek çevirebilir,

·  Şapkasını ve ayakkabısını giyebilir,

·  Güçlük çekmeden bardağı eline alır, içer ve yeniden yerine koyabilir,

 ALGISAL GELİŞİM

·  Resimli kitaplara bakmaktan çok hoşlanır,

·  İstenildiğinde saçını, elini, burnunu, gözünü, ağzını, ayaklarını doğru olarak gösterir,

·  Basit yönergeleri yerine getirebilir,

·  İsmini tümüyle bilir,

·  Heyecanlandığında herhangi bir şeye büyük bir istek duyduğunda kekeleme görülebilir,

DİL GELİŞİMİ

·  Çocuk şiirlerine ve şarkılarına eşlik eder,

·  İki ya da daha çok sözcüğü bir araya getirerek basit cümleler oluşturabilir,

·  Oyun oynarken kendi kendine konuşur ama konuşmalarının çoğu hala başkalarınca anlaşılmaz,

·  Bildiği 50 veya daha fazla sözcüğü kullanır ve pek çoğunu anlar,

·  Durmaksızın konuşurlar,

·  Sorduğu sorulara kısa ve basit yanıtlar beklemektedir,

·  2,5 yaşa doğru kullandığı sözcük sayısı 200 ya da daha fazla olabilir,

·  Ben, beni/bana, ve sen zamirlerini doğru olarak kullanabilir,

  SOSYAL GELİŞİM

·  Tuvalet gereksinimini uygun zamanda dile getirip haber verebilir,

·  Aşırı duygulanma, yorgunluk ya da korku durumunda anne /babaya sıkıca sarılır,

·  İsteklerinin anında yerine getirilmesini ister,

·  Sahip olduğu şeyleri korur,

·  Çevredeki olası tehlikelere karşı duyarlı değildir,

·  Engellendiğinde öfke nöbetleri geçirebilir,

·  Rol ağırlıklı dramatik oyunlar oynar,

·  Bu dönemde çocuklar sık sık "hayır" kelimesini kullanır ve hatta çok hoşlandığı bir şeyi isteyip istemediği sorulduğunda dahi hayır diyebilirler. Bu çocukların artık kendi kararlarını verebildiklerini göstermek için seçtiği bir yoldur.

 BİLİŞSEL GELİŞİM

·  Bir sembolle bu sembolün temsil ettiği nesne arasındaki ilişkiyi anlamaya başlamıştır,

·  Bu yaştaki çocuğa göre hareket eden her şey canlıdır.

·  Örneğin 0-2 yaş döneminde davranışlar düşüncenin sembolü olarak belirirler ve bu dönemdeki çocuğun motor davranışları zihinsel gelişimi hakkında önemli bilgiler verir.

·  İki yaşından sonra temel hareketler kaba bir şekilde ortaya çıkar. Yaşamın ilk iki yılında çocuğun kazandığı hareketler, ileride kazanılacak hareketlerin temelini oluşturur. İlk zamanlar çocuk tüm dikkatini hareketlere verir. Daha sonra çocuk beceriyi tam anlamı ile kazandıktan sonra dikkatini hareketinden çevreye yöneltir ve hareketi bir amaç olarak değil, araç olarak kullanmaya başlar.

·  Bu dönemde mantıksal düşünme gelişmemiştir. Çocuğun eylemleri düşünceye dayalıdır. Ama yetişkinlerde görülen anlamda bir mantıktan bahsedilemez.

3 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

    3 yaşındaki bir çocuğun daha dengeli ve olumlu bir birey haline dönüştüğü görülür. Kendine özel ayrı bir benlik ve cinsiyet duygusu geliştirmeye başlar.  3 ay civarında çocuk ellerini kullanmaya başlar başlamaz dişi ya da erkek olsun cinsel organıyla oynamaya başlarlar. Bebekler bunu hoşlarına gittiği için yaparlar yani bu erken uyarılma değil, keşiftir. Kimi anne-babalar bebeklerin bu tür davranışlarından hoşlanırlar kimileri ise hoşlanmazlar. Çocuğun bu keşiften haz alması, doğal bir süreçtir, kaygı duyulmamalıdır. Yuvaya başlamış olan çocukta, cinsellikle ilgili uğraş yoğun olarak devam ediyorsa, bu bir problem işareti olabilir çünkü çocuklar rahatlamak için, kendilerine dönerler.

   3 yaşından önce anne-babanın çocuk ile beraber yıkanmasının bir sakıncası yoktur ama 3 yaşına girmesiyle cinsel kimlik ve mahremiyet oluşmaya başlayacağından beraber yapılan banyolara son verilmelidir.

  Doğal gelişim süreci içerisinde, çocuğun model olarak aldığı kız çocuk babasıyla, erkek çocuk annesiyle evleneceği hayallerini kurar. Çocuğa bu dönemde sarılarak, sevgi göstererek, anne ile babanın birbirleriyle evli olduğu, büyüdüğünde onun da birini sevip evleneceği anlatılmalıdır. Bu dönemin ardından, çocuk kendisine hemcinsi olan ebeveynini model alıp, idealindeki ebeveyn gibi olmaya çalışacağından, gelişim dönemleri doğal karşılanıp, olumlu iletişimler kurulmalıdır.

MOTOR GELİŞİMİ

·  Büyük ve küçük kas aktivitelerinde daha başarılı, daha fazla kontrole sahiptirler.

·  Pedalları kullanarak üç tekerlekli bisiklete binebilir,

·  Her iki elini işbirliği içinde ustaca kullanabilir, örn; Makasla yapılan etkinlikler, kalem tutma,

su dolu bir bardağı taşıyabilir; suyunu içebilir

·  Yemek yerken kaşık ve çatalı rahatça kullanabilir,

·  Basit giysileri giyinebilir ve çıkarabilir. Pantolonunu ve şortunu indirebilir ve yeniden çekebilir

ancak düğme ilikleme ve fermuar çekmede yardıma ihtiyaç duyar,

·  Ayakkabılarını (genellikle ters) giyinebilir; ancak bağcıklarını bağlayamaz.

·  Ellerini yıkayabilir

 ALGISAL GELİŞİMİ 

·  Adını, soyadını, cinsiyetini ve yaşını söyleyebilir,

·  Öyküleri büyük bir dikkatle dinler,

·  Bildiği birkaç çocuk şiirini ezbere okuyabilir,

·  10’a kadar ya da daha fazla ezbere sayabilir,

·  ‘Ne’, ‘nerede’, ‘kimle’ başlayan pek çok soru sorar,

·  Dikkat süreleri hala çok kısadır.

·  Uygun olan ve olmayan davranışlarıyla ilgili tepkileri anlayabilir; bunlara göre kendini yöneltebilir

·  Yuvarlak, kare, üçgen şekilleri eşleştirebilir; yerine yerleştirebilir; ancak bu şekilleri çizemez.

·  Ana renkleri tanır ve eşleştirebilir.

·   Hayal gücü kuvvetlidir.  Hayali arkadaşları olabilir

DİL GELİŞİMİ 

·  300 civarında kelime bilmekte ve kendi kendine uzun süren konuşmalar yapmaktadır,

·  Yeni kelimelere karşı büyük bir istek ve ilgi duyar,

·  Üç ve daha fazla kelime içeren cümleler kurabilirler. Hala hatalı konuşmakla birlikte konuşmalar daha anlaşılır şekildedir. İki-üç emri arka arkaya yerine getirebilirler.

SOSYAL GELİŞİMİ

·  Sosyal anlamda çok gelişmiştirler. Başka çocuklarla bir arada olmaktan keyif duyarlar. Benmerkezcilik daha da azalmış olduğu için grup oyunlarında daha az sorun yaşarlar. Onlarla birlikte olmak için zaman zaman onların isteklerine de cevap vermesi gerektiğini öğrenir.

·  Özellikle bu dönemde çocuk çevresindeki yetişkinlerin sorun çözme biçimlerini taklit eder.

Yani bir problem çıktığında anne ve babası agresif davranıyorsa çocuk da benzer durumlarda agresif davranmayı öğrenir

·  Tuvalet ihtiyacını belirtir. Ancak, zaman zaman, oyuna daldığında ya da bazı geceler, haber verme gecikebilir.

·  Geceleri altını ıslatmaz,

·  Ev işleri, bahçe işleri, alış-veriş gibi etkinliklerde yetişkine yardımcı olmaktan çok hoşlanır,

·  Çevreyi derli toplu tutmaya özen gösterir,

·  Karanlıktan ve hayvanlardan korkabilir.

·  Kıskançtır. Özellikle yeni bir bebeğe tahammül edemez.

·  Sürekli sızlanarak, ağlayarak ve sevgiyi garanti etmeye çalışarak duygusal açıdan güvensiz olduğunu gösterebilir.

·  Parmak emerek, tırnak yiyerek vb davranışlarla gerginliğini azaltmaya çalışabilir.

·  Çocuklar bu dönemde yetişkinlerden çok yaşıtlarıyla konuşmak isteyeceklerdir. Bu sebeple diğer çocuklarla bir arada olabilecekleri ortamlar hazırlanmalıdır. Bu dil gelişimi için de faydalı olacaktır. Okul öncesi eğitimini gerekli kılan nedenlerden biri de budur.

·  Özgüven gelişimi için kararlarına saygı duyulmalıdır. Örn; birlikte gidilen kitapçıdan kitabını kendi başına seçmesine izin verilmelidir.

·  Düzen alışkanlığının kazandırılması için ""Oyuncakların dağılmış, istersen birlikte toplayalım" diyerek teşvik edilmelidir. Ardından başarısı takdir edilmelidir.

4 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

      4 yaş çocuğu daha mantıklı, daha sakin ve uyumludur. Anne-babaların özellikle bu dönemde çocuğun sosyal yönünü geliştirecek bir tavır içinde olmaları önemlidir. Ayrıca zihinsel gelişimi için çocukların sorularına uygun ve doğru yanıtlar bulmaları, öğrenme isteklerinin kırılmaması açısından önem taşımaktadır. Ayrıca çocuklar bu dönemde çok hareketlenirler ve tehlikelere maruz kalma olasılıkları artar. Kazaların en fazla rastlandığı yaş 4 yaş civarıdır. Bu nedenle de anne babaların çok dikkatli olmaları gerekmektedir. Çocuğun güvenliği ön planda tutulmak kaydıyla birçok şeyi denemesine de fırsat vermek gerekir.

   Başkalarının hak ve istekleri olduğunu görür ve beklemeyi öğrenir. Sorgu çağı 4 yaşında en yüksek düzeye ulaşır. Çocukların sorgu çağını yaşadıklarının bilincinde olarak tüm sorularını sabırla yanıtlamak gerekir. Onlar dış dünyayı biz büyüklerin aracılığıyla öğreneceklerdir. Bütün bunları yapabilmek için çocuğa zenginleştirilmiş bir yakın çevre ortamı sunulmalıdır. Bu da birlikte yürüyüş, tiyatro, sinema, müze, konser, maç gibi farklı türdeki ortak etkinliklerle mümkün olur.

MOTOR GELİŞİM 

·  El-göz işbirliği gelişmiştir.

·  Büyük parça "yap-boz"ları yerleştirebilir.

·  El becerileri daha gelişmiştir. Daire ve kare şekillerini kopya edebilir, birkaç harf yazabilir,

düğmelerini ilikleyebilir.

·  Dökmeden bir kaptan diğerine su boşaltabilir. Bloklarla küpleri kullanarak binalar yapabilir.

·  Diğer çocuklarla yarışmaya girer

ALGISAL GELİŞİMİ

·  Gerçekte var olanla düş ürününü zaman zaman karıştırarak anlatır,

·  Büyük küçük kavramları gelişmiştir.

·  Eksik çizilmiş resimlerin bir-iki eksiğini görebilir.

·  Dikkat süresi 10-15 dk ile değişir.

·  Yakın geçmişteki olayları, olup bitenler arasında ilişki kurarak anlatabilir,

·  Şakalardan, fıkralardan zevk alır, uygunsuz sözlerden, ifadelerden ve argodan hoşlanır,

DİL GELİŞİMİ

·  Ana renklerin isimlerini rahatlıkla kullanır.

·  Konuşması dilbilgisi kurallarına uyar ve tümüyle anlaşılabilir bir hale gelmiştir,

·  ‘Neden?’, ‘ne zaman?’, ‘nasıl?’, ‘niçin?’, sorularıyla sözcüklerin anlamlarını ısrarla sorar,

SOSYAL GELİŞİMİ

·  Paylaşabilir.

·  Başkalarının varlığına ve haklarına bilinçlenme başlamıştır.

·  Genelde çok daha bağımsız ve oldukça inatçıdır; kendi isteğiyle hareket eder, isteklerine

karşı gelindiğinde, yetişkinlere uygunsuzca, kaba bir üslupla konuşabilir veya  oyun arkadaşlarıyla kavga edebilir,

·  Dramatik oyunu ve çeşitli giysiler giyip kılıktan kılığa girmeyi çok sever; sıklıkla bu oyunları oynamayı tercih eder,

·  Küçük kardeşlerine ilgi gösterir sevgiyle yaklaşır

·  İki-üç kişilik grup oyunlarına katılır.

5 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİSİM ÖZELLİKLERİ

    Bu dönemde anne-babanın görevi çocuğun tüm yetenek ve ilgilerinin gelişmesine fırsat vermek ve onun otonomisini tamamıyla destekleyerek yaşına uygun sorumluluklar almasını sağlamaktır. Bu nedenle giyinme, temizlik vb. gibi kendi öz bakımının neredeyse tamamını kendi karşılamalı ve oda toplamak, eşya yerleştirmek, yemeğin hazırlanmasına-toplanmasına yardım vb. gibi evde bazı görevleri olmalıdır. Bu çocuğun kendine güvenmesi, değerli ve önemli hissetmesi açısından çok önem taşımaktadır.

    Anne babalar bu dönemde çocukların sorularına bıkmadan cevap verip, olayları sebep-sonuç ilişkisi içinde anlatırlarsa, hem çocukların sözcük bilgisini artırmış hem merak duygularını tatmin etmiş hem de olayları birbirine bağlamalarına yardım etmiş olurlar.

     Meraklarını gidermelerine olanak veren deneyimler sunmak ve resim malzemeleri almak, değişik müzik aletleriyle tanışmasına fırsat vermek gerekmektedir. Bunun içinde çocuğun değişik malzemelerle tanışması önemlidir.

MOTOR GELİŞİM

·  Motor becerileri daha gelişmekle birlikte harf ve sayıları ters yazabilir. Koşma, sekme ve atlamada vücut hareketleri tam bir denge içindedir.

·  Kesme ve yapıştırma etkinliklerine ilgi duyar.

·  Hareketleri müziğin ritmine uygundur,

·  Yazıp çizerken, resim yaparken, kalemleri ve boya fırçalarını ustaca kullanabilir,

·  Ellerini, yüzünü yıkayıp kurulayabilir ama bedeninin diğer bölümlerini yıkarken yardıma ihtiyaç duyar,

ALGISAL GELİŞİM

·  Zaman kavramı ile daha fazla ilgilenmeye başlar ve saatin akrep ve yelkovanının temel hareketlerini bilir,

·  Dikkat süreleri artmakla birlikte yetişkine oranla hala çok kısadır.

·  Gerçek ve hayal arası ayrımı yapmaya başlar,

·  Kendine öykü okunması veya anlatılması çok hoşuna gider, sonradan kendi başına öyküyü tam ayrıntılarıyla oyununda canlandırır,

·  Eksik insan ve eşya resimlerini tamamlayabilir,

 DİL GELİŞİMİ

·  Dil bilgisi kurallarına uygun konuşur, düzenli cümleleriyle insanlarla olan kişisel ve sosyal

ilişkileri artmıştır.

·  Durmaksızın konuşur ve sorular sorar, uzun cümleler kurmaya çalışır.

·  Kelimelerin anlamlarını öğrenmek ister.

·  Her şeyin ‘neden’ ve ‘niçin’i ile ilgilenir,

·  Söylemek istediğini dile getirmeden önce düşünür, sonra söyler,

SOSYAL GELİŞİM

·  Bu yaş korkuların sıkça görüldüğü bir yaştır. Bu korkularını tanımlamakta güçlükler yaşar. Bu durumda çocuğu dinlemek, korkusunun nedenini anlamaya çalışmak ve sakinleştirmek gerekmektedir.

·  5 yaş civarında, çocuk artık cinsiyetinin farkındadır ve bu yönde cinsel kimlik geliştirmeye başlar.  

·  Bu dönem de çocukların ilgilerinde de artış olur. Kitaplar, resim, müzik, doğa daha fazla

ilgilerini çekmeye başlar ve birçok şeyi keşfetmek için deneyler yapmak isterler. Bu dönemde çocukların bazı özel yeteneklerini de anlamak mümkün olabilmektedir.

·  Çevresine karşı dostça bir yaklaşım içerisindedir. Kavgaları kısa sürer

·  Daha çabuk karar verir.

·  Para ile alış veriş yapabilir.

·  Yaptığı işin görülüp beğenilmesini ister.

·  Çevresini denetlemek ister

·  Ev dışında daha mutlu olur,

·  Grup oyunlarını tercih eder, arkadaşlarını kendi seçer,

·  Hikâyeler anlatır ve abartır

BİLİŞSEL GELİŞİM

·  5 yaş çocuğu olaylar arasında her türlü ilişkiyi kurabilir,

·  Parçayla bütünü aynı zamanda düşünemez,

·  Zihinsel kıyaslama yapamazlar,

·  Eylemlerinde, düşüncelerinde, bakış açılarında ben merkezlidir. Her şeyi kendine göre

değerlendirir. Başkalarının görüşüyle; dünyanın ne olduğunu düşünmez,

·  Mantık henüz gelişmemiştir,

6 YAŞ ÇOCUĞUNUN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

     6 yaş, çocuğun bebeksi özelliklerinden neredeyse tamamen kurtulup mantıklı ve realist olmaya başladığı bir dönemdir. Bu dönemde çocuk anne-babasının birçok duygu ve düşüncesini paylaşabilecek ve onlarla fikir alışverişinde bulunabilecek olgunluktadır. Hem anne-babasıyla arkadaş olabilir ama bir yandan da disipline ve kontrole ihtiyaç duyar.

  Sorumluluk alabilir. Evdeki ve okuldaki kurallara uyabilir. Kendini tanıma ve kanıtlama ihtiyacındadır. Bu nedenle başardığı ve çabaladığı konularda onu desteklemek ve ödüllendirmek olumlu yönlerini pekiştirmek açısından önem taşır. Arkadaşlık çok önemlidir. Sık sık yaşıtlarıyla birlikte olmak ister. Değişik sosyal ortamlara ihtiyaç duyar.

    Canlı ve coşkulu olduğundan yeni şeylerle yeteneklerini denemeye heveslidir. Bu nedenle yeni denemelere girmeye çok isteklidir. Okuma yazma ve sayıları kullanma yeteneğinin ilk adımlarını atabilir. Fakat öğrendikleri şeyler hala gözlemlediği ve yaptığı şeylere dayalı olup, soyut düşünemezler. Ortalama 3000 kelime hazinesine sahiptir. Geçmiş, şimdi ve gelecek zaman kavramları şekillenmeye başlamıştır.

Temel hareket becerilerinin yaş ile birlikte doğal olarak geliştiği ve çevrenin bunu çok az etkilediği savunulmaktadır. Fakat bu durumun tek etken olmadığı çocuklara verilen fırsatların ve temel eğitimin becerilerin gelişmesinde önemli bir rol oynadığı da vurgulanmaktadır.

• El işi çalışmalarını severek yapar.
• Oyunlarda kız-erkek ayrımı görülmeye başlar. Grup oyunlarına istek artmıştır.
• Harfleri kopya edebilir; adını yazabilir.
• Kitapta resim boyamayı ve resim yapmayı sever.
• Kelime hazinesi ilköğretim için gerekli görülen zenginliğe ulaşmıştır.
• Geçmiş, şimdi ve gelecek zaman kavramları, şekillenmeye başlamıştır.

   O gözlerini kocaman kocaman açıp, size sizi anlamıyormuş gibi bakacaktır ya da sıkılıp, kucağınızdan inip gidecektir. Bunlar sizi üzmesin. Çocuğunuzun beyni tıpkı bir bilgisayar gibidir. Şimdi kayıttadır, zamanı gelince, öğrettiklerinizi size çok güzel sunacaktır. Yeter ki sabırsız olmayın ve onunla konuşmayı asla ihmal etmeyin. Unutmayın, çocuğunuzun uykuya, yemeye, oyuna ne kadar ihtiyacı varsa, sizi dinlemiyor gibi görünse de, öğütlerinize ve sohbetlerinize de o denli ihtiyacı vardır.

Okul Öncesi Dönemde Hareketin Önemi

Çocuk, organlarını çalıştırmak, iskelet yapısını kuvvetlendirmek, ciğerlerini geliştirmek, kanını harekete geçirmek ve sinir-kas bağlantılarını kuvvetlendirmek için harekete muhtaçtır. Bu hareketlilik çocuğun hem fazla enerjisinin harcanmasını, hem de bol bol besin ve oksijen alarak büyümesini sağlar. Görüldüğü gibi çocuğun gelişmesi için vücut organlarını çalıştırması son derece önemlidir.

Başarısızlık sorunlarının altında yanlış şartlanmalar ve olumsuz tutumlar yatmaktadır. Başarısızlık sorununun kökleri ana - baba çocuk ilişkilerine dayanır. Temel güven yerine güvensizlik, bağımsızlık yerine kararsızlık, girişkenlik yerine suçluluk duyguları geliştirmiş olabilir. Bulunan çevre benliği oluşturur.

Gecikmiş Konuşmanın Nedenleri

   Gecikmiş konuşmaya; disartri, serebral palsy ve diğer nörojenik bozukluklar gibi nörolojik Down sendromu gibi genetik bir problem neden olabilir. Bilinen bir nedene bağlı olmayan gecikmiş konuşma, artikülasyon ya da akıcılık problemleri de olabilmektedir. Bunların yanında, işitme problemleri de gecikmiş konuşmaya neden olabilmektedir. Birçok çocuk, orta kulak iltihabına ilişkin sorunlar yaşayabilir. Ayrıca, çocuğunuz sürekli orta kulak enfeksiyonu çekiyorsa, duymasında ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Bu da, konuşma çabasını olumsuz yönde etkileyecektir.

Bu türden belirtilerin olması durumunda, öncelikle bir pediatristin çocuğunuzu görmesi ve gerekirse KBB ve odyoloji muayenesi yapılmalıdır. Doktorunuz, çocuğunuza yardım edilmesi gerektiğini düşünüyorsa, genel gelişimiyle spesifik dil ve konuşma özelliklerinin değerlendirilebileceği, varsa üniversitelerin dil ve konuşma bozuklukları birimlerine, yoksa çocuk gelişimi, çocuk ruh sağlığı ya da özel eğitim gibi birimlerine ve özel merkezlere ulaşabilirsiniz. Çok gereksinim duyulmasına karşın, ülkemizde konuşma tedavisiyle ilgilenen kişi sayısı sınırlıdır. Bu kişilere ulaştıktan sonraki aşama, çocuğunuz ve danışmanlık aldığınız kişi ya da birim arasında, düzenli bir terapi programı yapmak olacaktır. Terapinin süresi ve başarısı, problemin tipine ve yanında eşlik eden diğer gelişimsel-yapısal sorunlara göre değişiklik gösterecektir.

Okulöncesi dönemdeki çocuklar meraklı, araştırıcı, hayal güçleri kuvvetli ve sorgulayıcıdırlar. Bu nedenle çocukların bu yöndeki gelişimlerini desteklemek amacıyla, onların araştırabilecekleri, meraklarını giderebilecekleri, neden sonuç ilişkisini görebilecekleri, çeşitli fikirler öne sürerek tahminlerde bulunabilecekleri fırsatlar verilmeli ve bu yönde eğitim ortamları hazırlanmalıdır. Okulöncesi yıllarda önemli olan çocuğun araştırma, inceleme ve gözlem becerilerini geliştirerek, sağlam bilimsel temeller oluşturması ve bilimsel düşünmeyi öğrenebilmesidir. 

Çocuğun zihinsel gelişimi çevresindeki uyarıcıların çeşitliliği ile doğru orantılıdır.  Anne-babalar, doğal uyarıcılar dışında çocuklarının karşılaşacakları kaliteli uyarıcıları seçmek ve çocuklarına sunmak durumundadırlar. Çocuğun odasındaki renkler, ışık, odada çalınan müzik, çocukla okunan renkli resimli kitaplar, el kuklaları ile anlatılan hikayeler ve oynanan oyunlar ve bunun gibi pek etkinlik bebeklikten itibaren tüm çocukluk döneminde çocuğun gelişimini destekler ve hızlandırır.

 

Öncelikle 0-6 yaş grubuna uygun kitaplar seçilmeli ve bu kitapların okunması için anne –babalar çocuklarıyla düzenli olarak zaman geçirebilmelidirler. Anne baba ile çocuk arasındaki bağın güçlenmesini sağlar, çocuğun dikkat süresini arttırır , dinleme becerisi kazandırır, neden sonuç ilişkilerini kurabilmesini sağlar, hayal gücü ve yaratıcılığını destekler. Ve konuşma - dil gelişimini hızlandırır. Resimli çocuk kitapları bir yandan zihinsel gelişimi desteklerken bir yandan da çocuk için ileriki yaşlarda çok önemli olacak olan okuma ve araştırma alışkanlığının ilk basamaklarını oluşturur.

0-6 yaş çocukları için kitap seçerken :
Renkli ve büyük resimli olmasına,
Az sayfalı olmasına,
Sayfaların sağlam ve yeterince kalın olmasına,
Çok resim az yazı içermesine,
İçeriğinin çocuk için uygunluğuna ( şiddet vs. içermemesine),
Ve tabi ki uzman kişilerce hazırlanmış olmasına dikkat edilmelidir.

Televizyonun Dil ve Zihinsel Gelişim Üzerine Etkileri

Rice ve VVoodsmall (1988) tarafından üç-beş yaş grubu çocuklar üzerinde yapılan bir çalışmada; 15 dakikalık özel bir programı izleyen çocuklarını diğer çocuklara oranla, eylem, sıfat ve obje isimlerini daha fazla kazandıkları görülmüştür. Sınırlı olarak televizyon izleyen çocukların okumaya daha fazla zaman ayırdıkları ve sonucunda da testlerde daha başarılı oldukları ve bu çocukların IQ testlerinde performanslarının daha iyi olduğu görülmüştür

Sonuç ve öneriler

 Okulöncesi dönem çocukları için bir nesneyi göstererek onun ismini söylemek dil gelişimi açısından başvurulan etkili bir yöntemdir. Televizyonda göreceği nesneler çocuğun günlük yaşamında göreceği nesnelerden daha çok olacağından, okulöncesi dönem çocuklarının televizyon izlerken anneleri ile programla ilgili konularda konuşmaları ve annenin çocuğa sorular sorması ve onu yönlendirmesi; çocuğun doğru sözcükleri pekiştirmesi ve sözcük dağarcığını geliştirmesi açısından yararlı olabilir. Ancak televizyon programlarındaki konuşmalar daha çok günlük konuşma şeklinde olduğundan farklı sözcüklere çok fazla yer verilmez ve aynı sözcükleri tekrarlama oranı fazladır.  

       Özellikle okulöncesi dönem çocukları, görerek ve duyarak öğrendikleri şeyleri daha iyi hatırladıklarından; onların zihinsel süreçleri için eğitici çocuk programlarından daha iyi yararlanılabilinir.

 Televizyonun çocuğun gelişimi üzerinde yaratabileceği olumsuz etkiler düşünüldüğünde,

 - Ailelerin program seçme ve gerektiğinde televizyonu kapatma alışkanlığını kazanması,

- Çocukların yoğun olarak televizyon izledikleri saatlerde yayınlanan programların kontrol edilmesi,

- Anne-babaların çocuklarının izleyecekleri televizyon programları konusunda bilinçlendirilmesi,

- Çocuklara yönelik kaliteli ve çekici programların hazırlanması önerilebilir.

0-3 yaş arası dönemde, yani bebeklik döneminde özellikle öne çıkan bir konu var mı?
0-3 yaşındaki çocukların ailelerinin uğraştıkları en önemli konuların başında beslenme, büyüme gelmekteyken; çocukların en önemli temel ihtiyaçlarından birisi de ilişki kurmaktır. Çünkü, ilişki ihtiyaçları karşılanmayan çocukların büyümelerinin bile bozulabildiğini görüyoruz. Örneğin; Romanya'da yapılan büyük bir yetimhane çalışmasında, çocukların büyümesi için gerekli olan her türlü besin, uyku, temizlik ihtiyacı karşılanan çocuklar, yine de ağır gelişim sorunlarıyla karşımıza çıkıyorlar. Çünkü onlarla ilişki kuran, onlarla iki çift söz edip, gözgöze dizdize zaman geçiren, hiç kimse olmuyor.

 Gelelim, 3-6 yaş arasında en sık görülen sorunlara?
3-6 yaş arasında en sık karşılaştığımız sorunlar ayrılabilmek ile yani anneden ve emniyetli sayılan durumlardan uzaklaşmakla ilgili sorunlardır. Ayrılık gündeme geldiğinde de takıntılar, endişeler, davranış üzerindeki kontrolün gevşemesi söz konusu olabilir. Çünkü aynı dönemde; dürtü kontrolünün gelişmesini sağlayan, beyin bölgelerinin gelişimi hamlesi 4 yaş civarında tamamlanır. O sebeple 4 yaşından itibaren çocuk kendine daha bir hakimdir. Hareketleri ve davranışları üzerindeki hakimiyeti dil hakimiyetiyle paralel gider. Dil becerileri iyi olan çocukların davranışları üzerindeki kontrolleri de daha da artar. Sonuçta, 0-3 yaşında bunların alt yapısı oluşur. Özellikle 4 yaşından itibaren, 0-3 yaşındaki hamlelerin meyvelerinin toplandığı bir dönemdir. Bir sonraki benzer gelişim dönemi 11 ila 14 -15'e kadarki dönemde yaşanacaktır. Burada da 11-12 yaş civarında çok ciddi bir beyin gelişimi hamlesi olur ve yaklaşık 16 yaş civarında da bu dönemin meyveleri toplanmaya başlanır. Dolayısıyla, çocuğa altyapı yatırımı yapılmazsa sonrası olmaz.

- Ayrılma dönemindeki (3-6 yaş) anne- baba hataları ile ilgili neler söyleyebilirsiniz?
Ayrılık, ayrılmayı becerebilmek, çocuğun bağımsız olabilme yolunda hareket etmesidir. Ayrılık, aynı zamanda belirsiz, bilmediğimiz bir yöne doğru gitmek gibidir, tıpkı büyümek gibi. Bu yüzden (bilinmezlik) hem arzulanır ve heyecan verir, hem de korkutucudur. Bu çelişki içerisinde çocuklar 3-6 yaş döneminde hem çok bağımlı, hem de çok bağımsızdırlar. Dolayısıyla, anne-babaların kafası karışır. Anneler, bababalar açısından da ilk 3 yıl çocukla burun buruna , dipdibe yaşadıkları bebeğin, kendilerinden uzaklaşacağını ilk kez hissettikleri ve aslında bu yoğunluğun geçici olduğunu ilk kez farkettikleri dönemdir. O yüzden de, ebeveynlerin de ilk refleksi, o dönemde çocuklarına daha sıkı yapışmak olur.

     Çünkü kurallarınızın sağlamlığını test ediyor. Kuralınız o kadar önemliyse, çocuğun sofraya oturmaması diye bir şey söz konusu olamaz. Sonuçta, 3-6 yaş kuralların çok önemli olduğu bir yaş dönemi. O nedenle, kuralları koyarken uygulanabilecek ve sizin de inandığınız kurallar olmasına dikkat etmek gerekiyor. Aksi taktirde, çocuğun kafasını karıştırırsınız. Doğru bildiğinizi, çocuk istemiyor diye değiştirmenize hiç gerek yok. Aksi taktirde, belirsizlikler oluşur ve size güvenemez. Çocuk, kendisiyle ilgili neyin doğru olduğuna karar verme yetkisine sahip değil, o zaman zaten yetişkin olmuş olur.

KAYNAK:

• Haluk Yavuzer, Çocuğunuzun İlk 6 Yılı
• İlkim Öz, Çocuğun Gelişim Dönemleri

 ***Doç.dr.yaşar aktaş arnas---çukurova üniv.eğitim fak***

Bu yazı Çoluk Çocuk Aylık Anne Baba Eğitimci Dergisi Nisan 2001 Sayısından alınmıştır.