ÇALMA

Çocuklarda küçük yaşlarda izin almadan çevresinde beğendiği objeleri alma davranışı sıklıkla görülebilir. Ancak bu tür davranışların tamamının “çalma” olarak adlandırılması doğru değildir ve bu davranışı gösteren çocuğun ileride de suç işleyeceği sonucunu doğurmaz. Küçük yaşlarda çocuklar henüz hangi kurala uymaları gerektiğini bilmemektedirler. 3-6 yaşları arasında çocuklar ben merkezcidir, her şeyin kendisine ait olduğunu  ve çevresinde beğendiği ya da ihtiyaç duyduğu objeleri alabileceğini düşünür ya da izinsiz kullanırlar. Bazen okul öncesi kuruma giden çocuk orda beğendiği oyuncakları ya da arkadaşlarının eşyalarını alıp eve getirebilir. Özellikle ilköğretimin 1.-2. sınıflarında da çocukların, arkadaşlarının dikkat çekici, çok renkli kalem, defter vb. eşyalarını eve getirdiği görülebilir. Çocuklar ailelerinin bunu fark ettiğini gördüklerinde de  bu eşyayı kendi parası ile aldığı ya da arkadaşının hediye ettiği gibi yalanlara başvurabilirler. Bu davranış karşısında aile bunun doğru bir davranış olmadığını mutlaka vurgulamalıdır. Çocuklarda mülkiyet kavramı 7-8 yaşlarında gelişir ve artık kendisine ait olanla olmayanı ayırt edebilirler. Bu nedenle bu yaştan önce yapılan izinsiz alma davranışları “çalma” olarak değerlendirilmemelidir. Sadece çalma probleminde değil, tüm davranış ve uyum problemlerinde çocuğun içinde bulunduğu gelişim dönemi-yaşı dikkate alınmalıdır. Çünkü çocuklar her gelişim döneminde yeni beceriler kazanırlar ve bu becerilerin kazanılmasıyla sorunların bazıları ortadan kalkabilir. Yani eğer yaşanan problem dönemsel ve  geçici ise bunun büyütülmemesi gerekir.

Çocuk okul çağına geldikten ve mülkiyet kavramı oluşmaya başladıktan sonra ise hala izinsiz almalar devam ediyorsa bunun üzerinde önemle durulmalıdır. Çocukta bu kavramı geliştirmek için öncelikle çocuğun kendine ait odasının, eşyalarının olması ve harçlık verilmesi gerekir. Ayrıca başka birine ait olan bir şeyi kullanmak istediğinde o kişiden izin alması gerektiği öğretilmelidir.

Çalma olayı meydana geldiğinde öncelikle bunun nedeni araştırılmalı ve çözüm yolu ona göre belirlenmelidir. Çocuğun ne çaldığı, ne zaman çaldığı, kimin eşyasını çaldığı ve çaldığı eşyayı ne yaptığının bilinmesi gereklidir.

Nedenleri:

• Çocuğun temel fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmaması: Çocuğa yeterince harçlık verilmiyor ve ihtiyaçları karşılanmıyorsa çocuk ihtiyaçlarını karşılamak için bu yolu seçebilir.
• Çocuğun ilgi ve sevgi eksikliği yaşaması: Aile, arkadaş ya da öğretmeninden beklediği sevgi ve ilgiyi görmemesi çocukta çalma davranışını ortaya çıkarabilir. Çocuk çaldığı objeyi ihtiyaç duyduğu sevgi ve ilginin yerine koyarak bu ihtiyacını telafi etmiş olur. Bazen de yeni bir kardeşin doğumu ile çocuk tüm ilginin bu yeni kardeşe yöneldiğini ve kendisinin artık sevilmediğini düşünür, annesinin kendisini yüzüstü bıraktığı düşüncesi ile onu cezalandırmak amacı ile annesinin çantasından para alabilir. Yani burada çocuk her herhangi bir fizyolojik gereksinme nedeniyle değil, ruhsal doyum sağlamak ve sevgi açlığını gidermek için bu davranışa başvurmuştur.
• Uygun olmayan hatalı anne baba tutumları: Aşırı otoriter, çocuğu sürekli başkalarıyla kıyaslayan anne baba tutumları da bu davranışı doğurabilir. Ayrıca anne babanın parayı çocuğa karşı bir tehdit aracı olarak kullanmaması (çocuk hata yaptığında harçlığını kesmek gibi) ve paraya fazlaca düşkün olmaması gerekir.
• Çocukta özgüven eksikliği ya da değersizlik duygularının olması: Çocuk çaldığı nesneyle yetersiz olan özgüvenini telafi etmeye ve gücünü göstermeye çalışır. Ayrıca anne ya da babadan çaldığı parayı kendisine verilmeyen   değerin yerine koyar, onlardan bu yolla öç almış olur. Ya da çaldığı paralarla arkadaşlarına bir şeyler ısmarlayarak değer kazanmaya çalışır.
• Kıskançlık duyguları: Özellikle kıskanılan kişinin bir eşyası çalınarak ondan bir tür intikam alınmış olur.
• Çocukta mülkiyet kavramının gelişmemiş olması
• Anne babanın kötü örnek olması ya da çocuğun bu davranışını onaylaması, zevk alması da çala davranışının devam etmesine neden olur.
• Çocuklar kimi zaman da kardeş kıskançlığı nedeni ile bu davranışa yönelirler. Böylece öfkelerini ifade etmiş ve ilgiyi kendilerine çekmiş olurlar.

Neler Yapılabilir?

• Çocuğun temel ihtiyaçlarının karşılandığından emin olunmalı ve 7-8 yaşlarından sonra düzenli olarak harçlık verilmelidir.
• Çocukta mülkiyet duygusunun oluşması için gayret gösterilmelidir. Bunu geliştirmek için çocuğun kendisine ait odasının, dolabının, eşyalarının olması ve bu eşyaların aile bireyleri tarafından izinsiz kullanılmaması gerekir. Ayrıca kendisinin olmayan bir eşyayı kullanmak istediğinde de ancak o eşyanın sahibinin izniyle kullanabileceği dolayısıyla kişisel haklara saygılı olması gerektiği öğretilmelidir.
• Anne babalar davranışları ile çocuklarına iyi örnek olmalı, haksız kazanç sağlayan insanlarla ilgili onaylayıcı bir tutum içine girmemeli, kendileri de çevrelerindeki insanlara ait şeyleri izinsiz almamalıdırlar. Ayrıca çocuğun yaptığı çalma davranışını da anne baba fark ettiğinde bunun uygun bir davranış olmadığı ve diğer insanları zarara uğrattığı ve ayrıca çocuğun çevreyle olan iletişiminde yaratacağı olumsuz etkiler  konusunda konuşmaları ve ikna yoluna gitmeleri gerekir.
• Çocuğun izinsiz almış olduğu eşyayı kullanmasına izin verilmemeli, özür dileyerek sahibine iade etmesi sağlanmalıdır. Aksi taktirde çocuk bu davranışla kazanç sağladığını düşünebilir. Eğer almış olduğu eşyaya zarar vermişse de bunu kendi harçlıklarıyla alarak geri vermelidir.
• Aileler aşırı otoriter, baskıcı, eleştirel ya da aşırı sevgi içeren tutumlarla çocuk yetiştirmemelidir. Çocuk her durumda kendisine değer verildiğini hissetmeli, ailesi ile sağlıklı bir iletişim kurabilmelidir. Çocuğun ilgi ve sevgi gereksinimleri karşılanmalıdır.
• Çocuklar kardeşleri, arkadaşları ile kıyaslanmamalı, kıskançlık ve bunun getireceği öfke duygularının oluşmasına engel olunmalıdır.
• Aile bu konuda çocukla iletişime geçerken şunlara da dikkat etmelidir:

-Çocuk suçlanmamalı ve yargılanmamalıdır

-Çocuk tehdit edilmemelidir. (herkese söylerim rezil olursun, polise veririm gibi.)

-Bu problem başkalarının yanında konuşularak çocuk deşifre ve rencide edilmemelidir.

-Cezalandırma yöntemi tercih edilmemelidir.

-İletişimde kullanılan dil aşağılayıcı olmamalıdır.

-Aşırı tepki vermek, bağırıp çağırmak, telaşlanmak çözüme ulaşmada yardımcı olmayacak aksine durumu daha kötüye götürecektir. Bu nedenle bu tür davranışlardan uzak durulmalıdır.

-Çocuğun kişiliğine yönelik eleştiriler yapılmamalı, hatalı olan davranışı üzerine konuşulmalıdır.

-Çocuğa “artık sana asla güvenemem” mesajı verilmemelidir.

ÇALMA ÇEŞİTLERİ

1.       Çalınan Objenin Kullanılması

·        Yarar sağlamayan hırsızlıklar

·        Cömertlik hırsızlıkları: Çocuk değer kazanmak amacı ile çaldığı objeleri çevresinde onun için önemli kişilere  dağıtır.

·        Gereksinim hırsızlıkları: Çocuk ihtiyaç duyduğu şeyi elde edebilmek için hırsızlık yapar. Genelde yoksul, evden kaçan çocuklarda görülür.

2.     Patolojik Hırsızlıklar

·        Saldırgan hırsızlık: Amaç sadece zarar vermektir. Örneğin çocuk sevmediği ya da kıskandığı bir arkadaşının eşyasını çalarak onu zarara uğratır.

·        Dürtüsel (içtepisel) hırsızlık: Planlanmadan ve düşünülmeden, o anda içten gelen isteğin engellenemeyerek yapıldığı çalma durumudur.

·        Zevk hırsızlığı: Genelde ergenlerde görülen, heyecan yaşamak ve üstünlük duygusu yaşayarak zevk alma amacı güdülen hırsızlık türüdür. Burada çalma olayı bir zevk kaynağıdır. Çalınan objenin bir gereksinimi karşılaması gibi bir durum söz konusu değildir.

·        Telafi hırsızlıkları: Çocuklar yaşadıkları sevgi ve ilgi eksikliğini gidermek amacıyla hırsızlık yapabilirler. Çocuk çaldığı objeyi ihtiyaç duyduğu ilginin yerine koymaktadır. Ayrıca çalma davranışı zaten ilgiyi çocuğun üzerine çekeceğinden böylece çocuk ilgi ihtiyacını karşıladığını düşünür. Genelde çekingen, duygusal çocuklarda görülür. Kimi zaman da başkalarıyla kıyaslanan, kıskançlık yaşayan çocuklar bu nedenle çalma davranışı gösterirler. Aşırı otoriter anne baba tutumu ile yetiştirilen çocuklar da bu baskıyı kabul etmediklerini ve kendi üstünlüklerini göstermek amacı ile bu yolu seçebilirler.

Bu davranış bir uyum ve davranış bozukluğu belirtisi olarak kabul edilmeli, çocuğun yardım çağrısı olarak algılanmalı ve psikolojik yardım alınmalıdır. Çalma davranışı gösteren çocuklarda uygulanan tedavilerde amaç, çocuğun özgüvenini artırma, benlik saygısını güçlendirme ve çocuğun yaşadığı duygusal karmaşayı, çatışmayı açığa çıkararak uygun olmayan, anti-sosyal davranışın yerine uygun davranış kalıpları geliştirmektir.

                                                                                         Hazırlayan

                                                                                         Zekiye BİCE SİRER

                                                                                         Psikolojik Danışman

KAYNAKLAR

KÖKNEL, Özcan; Günlük Hayatta Ruh Sağlığı. İstanbul: Alfa Yayınları

YAVUZER, Haluk; Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi

YAVUZER, Haluk; Çocuk ve Suç. İstanbul: Remzi Kitbevi

www.webanne.com

www.donusumkonagi.net

www.psikologum.com