TUVALET EĞİTİMİ

Ah ah! Şu tuvalet eğitimine ne zaman, nasıl ve ne şekilde başlamalıyım. Hangi zaman bu eğitimin verilmesi için en uygun zaman olur gibi bu ve buna benzer pek çok soru yeni çocuk sahibi olan anne ve babaların kafalarını karıştırıcı sorular arasında yer almaktadır. Aileler genellikle anne ve babalarından gördükleri ya da konu komşudan edindikleri bilgilerle çocuklarının tuvalet eğitimine başlamayı tercih ederler. Oysa tuvalet eğitimi, zamanı ve biçimi doğru şekilde ayarlanmadığı takdirde çocuk ve aile için çok ciddi bir sorun kaynağı olmaktadır. Tuvalet eğitiminin sağlıklı ve doğru bir şekilde verilebilmesi için çocuğun psikolojik ve fizyolojik gelişiminin dikkatli bir şekilde takip edilmesi gerekmektedir.

Uygun Zaman Ne Zaman?

Her çocuğun tuvalet eğitimine hazır olma yaşı farklıdır Bazıları 18 ile24 ay arası buna hazır olma belirtileri gösterirken, bazı çocuklarda ise bu süre 30 aya kadar sürmektedir. Anne babaların bu bireysel farkları tanıyabilmesi için şu ölçütlerden yararlanması mümkündür:

Ø      Çocuğunuz gündüzleri iki saatten fazla kuru kalabiliyor mu?

Ø      Öğle uykularından kuru kalkabiliyor mu?

Ø      Bağırsak hareketleri belli zamanlarda gerçekleşiyor ve siz bunu tahmin edebiliyor musunuz?

Ø      Tuvalet ihtiyacını olduğunu yüzüyle,mimikleriyle veya duruşu ile belli edebiliyor mu?

Ø      Basit talimatlara uymakta banyoya gidip soyunmada problem yaşamıyor mu?

Ø      Bezi kirlenince rahatsız oluyor mu?

Ø      Sizin tuvaleti kullandığınızı gördükçe o da tuvaleti kullanma konusunda istekli davranıyor mu?

Yukarıda sıralanan bu soruların büyük bir çoğunluğuna “evet” cevabı verebiliyorsanız çocuğunuzun artık tuvalet eğitimine hazır olduğunu düşünebilirsiniz.

Burada unutulmaması gereken bir diğer husus da çocuğun tuvalet eğitimine duygusal olarak da hazır olması gerektiğidir. Çocuk tuvalet eğitimine başlanıldığı andan itibaren buna direnç gösteriyorsa çok fazla üzerine gidilmemelidir. Çocuğun belki biraz daha zamana ihtiyacı olabilir. Eğer çocuk için zorlayıcı bir şekilde tuvalet eğitimine devam edilirse bu da çok sağlıklı sonuçlar doğurmayacaktır. Bununla beraber aile için yoğun stres içeren (yeni bir eve taşınma yeni bir kardeşin doğumu aile bireylerinden birinin ölümü gibi.) durumlar da tuvalet eğitimi için uygun bir zaman dilimi değildir.

Tuvalet Eğitimi Nasıl Verilmeli?

Ø      Çocuğunuzun bezi bırakıp tuvaleti kullanmaya başlayacağı gün, onun için çok önemli bir gündür. Bütün bu hazırlıklar tamamlandıktan sonra, ona artık bebek bezlerine ihtiyacınızın olmadığını anlatın. Uygulamayı yapacağınız günden en az 2–3 gün önce, bundan sonra bez kullanmayacağınızı söyleyin. Son gün:”Yarın önemli bir gün. Artık benim çocuğum büyüyor, bezlerini kaldırıyoruz ve annesi,babası gibi,o da tuvaleti kullanacak.”gibi ifadeler kullanarak çocuğunuzu bu duruma hazırlayın.

Ø      Uygulamayı başladığınız andan itibaren çocuğun anlayabileceği basit cümleler seçin.

Ø      Tuvalete ihtiyacı olduğunda söylemesi için onu cesaretlendirin.

Ø      Tuvaletini yaptıktan sonra ise haber verdiği için onu övün.

Ø      Her başarıda onu övün, memnuniyetinizi bir gülücük veya sarılma bazen de küçük bir ödülle gösterin.

Ø      Ara sıra ortaya çıkabilecek başarısızlık durumlarında onu eleştirmeyin.Bu durum sadece çocuğu üzer ve de işinizi zorlaştırır.

Ø      Yatmaya hazırlanan çocuğa çok sulu gıdalar vermemek, aşırı hareketliliği engellemek ve uykudan önce tuvalet ihtiyacını gidermek önemlidir; ayrıca, gece belli bir saatte çocuğu tuvalete kaldırmak gerekir. Örneğin; saat 21.00’de uyumuş olan çocuğu gece 12.00 – 01.00 sıralarında tuvalete kaldırmak ve mutlaka uyanık olmasını sağlamak şarttır.

Gelecekte Ortaya Çıkabilecek Problemleri Önlemek İçin;

Ø      Çocuğunuz bırakmasını isteyene kadar bez kullanmayı sürdürün.Eğer çocuğunuz,kendi yaşındaki bez kullanmayan diğer çocuklarla karşı karşıya bırakılırsa,bunun,ne kadar kısa sürede gerçekleştirildiğine inanamayacaksınız.

Ø      Çocuğunuz üç yaşına kadar hala tuvaleti kullanmayı öğrenememişse fiziksel bir problem olup olmadığını öğrenmek için kesinlikle bir uzmana başvurun.

Ø      Eğer fiziksel bir problem yoksa bir güç çekişmesine karışmış olabilirsiniz.

Ø      Eğer tuvaleti kullanmayı reddediyorsa “ne” ve “nasıl” sorularını sorarak duygularını anlamaya çalışın.

Ø      Sakin bir ortamda onunla oyun oynayabileceği yerler konusunda fikir üretin.

Ø      Kısıtlı tercih hakkı verin.

Tuvalet Eğitimi Ne Kadar Sürer?

            Her çocuk farklıdır. Genellikle, önce bağırsak kontrolü sağlanır. Çoğu çocuk, 3-4 yaş dolayında bağırsak  kontrolü ve gündüz idrar kontrolünü başarır. Geceleri kuru kalmak içinse, bazen birkaç ay ve hatta yıla daha gerek duyabilir. Kızların çoğu ve erkeklerin ¾' ü 5 yaşında geceleri kuru kalabilmektedir. Ancak, yatak ıslatma çocukluk çağında sık rastlanan bir durumdur ve kontrol yaşı genetik etkenlerle belirlenir. Çocuğunuza kızmadan önce, annenize kaç yaşında kuru kalmayı başardığınızı sorun!

Burada üzerinde durulması gereken bir diğer husus da tuvalet eğitimi ile beraber çocuğa verilecek temizlik alışkanlığıdır. Çocuğunuza tuvalet eğitimi ile beraber bu alışkanlığı da kazandırabilirsiniz. Çocuğunuza tuvaleti kullanmayı öğretmek aynı tuvaletini yaptıktan sonra ise sifonu nasıl çekeceğini göstermek, ellerini yıkamasını sağlamak gibi faaliyetler bir bütün olarak verilecek eğitimin bir parçası olmalıdır. Suyla oynamayı sevmeyen çocuk hemen hemen yok gibidir.Bu ilgileri doğru kullanıldığı takdirde tuvalet eğitimini kazandırmak daha kolay ve zevkli bir oyun haline dönüştürülebilir.Tuvalet alışkanlığını giderdiği her zaman suyla sabunla oynamasına izin vermek çocuğun isteyerek ve severek tuvaleti kullanmasını sağlar.Doğru ve yararlı bir eğitimle çocuk çok kısa bir sürede bu eğitimi kazanacaktır.Bu eğitimin verilmesi sırasında arada küçük kazarlın yaşanması da normaldir.Israrla altına kaçırmaya devam eden bir çocuk da ise başka fizyolojik ve psikolojik sorunlar olabileceği göz önünde bulundurulmalı ve konu ile ilgili uzmanlardan yardım istenmelidir.Bir sorun varsa bunun erken yaşlarda fark edilip çocuk ve ailesi için ileride sorun yaşamaması bakımından son derece önemlidir.Çocukların ilkokul dönemine kadar tuvalet eğitimi ile ilgili sorun yaşamaları normaldir.Çocuk eğer bu süreyi aşıyorsa burada çok ciddi sorunlar olabilir.Bu konuda da ailenin ilgili,sabırlı ve sevecen tutumları ile sorunların kısa sürede çözüme kavuşacağı görülecektir.

Hazırlayan: Nur MULLA / Psikolojik Danışman.

KAYNAKLAR

Ansiklopedik Eğitim ve Psikoloji Rehberi,Ömer BALDIK Timaş Yayınları 2004 İstanbul.

A’dan Z’ye Pozitif Disiplin, Jane Nelsen,Lyyn Loot, Stephen Gleen Hayat Yayınları 2002 İstanbul.

Çocuk Psikolojisi,Haluk YAVUZER Remzi Kitabevi İstanbul.